{"id":5552,"date":"2021-08-11T11:02:08","date_gmt":"2021-08-11T07:02:08","guid":{"rendered":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/qarabagin-azadligi-%c9%99n-boyuk-h%c9%99diyy%c9%99m-oldu\/"},"modified":"2021-08-11T11:02:08","modified_gmt":"2021-08-11T07:02:08","slug":"qarabagin-azadligi-%c9%99n-boyuk-h%c9%99diyy%c9%99m-oldu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/qarabagin-azadligi-%c9%99n-boyuk-h%c9%99diyy%c9%99m-oldu\/","title":{"rendered":"\u00abQaraba\u011f\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 \u0259n b\u00f6y\u00fck h\u0259diyy\u0259m oldu\u00bb"},"content":{"rendered":"<p><img loading=\"lazy\" class=\"alignleft wp-image-514\" src=\"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73.png\" alt=\"\" width=\"400\" height=\"259\" srcset=\"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73.png 799w, https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73-300x194.png 300w, https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73-768x497.png 768w, https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73-600x388.png 600w, https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/wp-content\/uploads\/2022\/04\/thumbnail_77ea0ddfe4b8f4966db1f2e0b346ab73-150x97.png 150w\" sizes=\"(max-width: 400px) 100vw, 400px\" \/>A\u011fsaqqallar \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, Milli M\u0259clisin deputat\u0131, professor Eldar Quliyev\u00a0Teleqraf.com-un suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b.<\/p>\n<p>Bu yax\u0131nlarda 70 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda uzunm\u00fcdd\u0259tli s\u0259m\u0259r\u0259li f\u0259aliyy\u0259tin\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u00f6vl\u0259t ba\u015f\u00e7\u0131s\u0131 t\u0259r\u0259find\u0259n \u201c\u015e\u0259r\u0259f\u201d ordeni il\u0259 t\u0259ltif edil\u0259n professor Eldar Quliyev Ma\u015fta\u011fa v\u0259 \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rd\u0259ki babalar\u0131ndan, Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin ab-havas\u0131ndan, n\u0259n\u0259sinin xatir\u0259l\u0259rind\u0259n dan\u0131\u015f\u0131b.<\/p>\n<p><strong>Onunla m\u00fcsahib\u0259ni t\u0259qdim edirik:<\/strong><\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Eldar m\u00fc\u0259llim, bu yax\u0131nlarda 70 illiyinizi qeyd etdiniz. Yeddi on illiyin xronologiyas\u0131 \u015f\u0259rh ets\u0259niz, \u00f6m\u00fcr karvan\u0131n\u0131za hans\u0131 p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n baxard\u0131n\u0131z?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Anadan oldu\u011fum g\u00fcnd\u0259n bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r olan d\u00f6vr\u00fc \u015f\u0259rh ets\u0259m, biz\u0259 \u00e7ox zaman laz\u0131m olacaq. Ziyal\u0131 bir ail\u0259d\u0259 do\u011fulmu\u015fam. Atam 17 ya\u015f\u0131nda II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 gedib, 4 ild\u0259n sonra qay\u0131d\u0131b. Ondan sonra atam texnikumda t\u0259hsil al\u0131b. Babam M\u0259mm\u0259dyar ma\u015fta\u011fal\u0131, n\u0259n\u0259m H\u0259c\u0259r xan\u0131m i\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rlidir. Babam tan\u0131nm\u0131\u015f n\u0259sil olan Hacinskil\u0259rin do\u011fma bac\u0131s\u0131 o\u011fludur. Hac\u0131 A\u011fa v\u0259 \u0130sa Hac\u0131nskil\u0259rin b\u00f6y\u00fck bac\u0131lar\u0131n\u0131n ad\u0131 Bilqeyisxan\u0131m olub. Hac\u0131nskil\u0259r d\u0259 imkanl\u0131 bir n\u0259sil idi. H\u0259m neft \u00e7\u0131xar\u0131lmas\u0131, h\u0259m d\u0259 ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olublar. Onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck bac\u0131lar\u0131 Ma\u015fta\u011fada sahibkar olan H\u00fcseynqulu adl\u0131 bir \u015f\u0259xs\u0259 \u0259r\u0259 gedib. Bu adam da m\u0259nim babam\u0131n atas\u0131d\u0131r. Babam\u0131n atas\u0131gil Ma\u015fta\u011fada b\u00f6y\u00fck bir n\u0259sildir.<\/p>\n<p><strong><em>&#8211; Hacinskil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 tarixi \u0259d\u0259biyyatlarda da b\u0259hs olunur&#8230;<\/em><\/strong><\/p>\n<p>&#8211; Tarixi \u0259d\u0259biyyatlarda Hac\u0131nkil\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 bir \u00e7ox m\u0259lumatlar m\u00f6vcuddur. Amma onlar\u0131n ail\u0259l\u0259ri haqq\u0131nda yaz\u0131lanlarda ancaq qarda\u015flar\u0131 haqq\u0131nda informasiyalara rast g\u0259lm\u0259k olur. Hacinskil\u0259r haqq\u0131nda bir \u00e7ox kitablar yaz\u0131l\u0131b. H\u0259min Hacinskil\u0259rdir ki, onlar\u0131n Q\u0131z Qalas\u0131n\u0131n yan\u0131ndak\u0131 evind\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusunun komandan\u0131 Nuru Pa\u015fa qal\u0131b. B\u00f6y\u00fck bac\u0131lar\u0131 haqq\u0131nda he\u00e7 bir m\u0259lumat tapmaq olmur. N\u0259n\u0259m d\u0259 xatir\u0259l\u0259rind\u0259n b\u0259hs ed\u0259nd\u0259 dey\u0259rdi ki, onlar, y\u0259ni Hac\u0131nski qarda\u015flar\u0131 b\u00f6y\u00fck bac\u0131lar\u0131 oldu\u011fu \u00fc\u00e7\u00fcn Bilqeyisxan\u0131ma b\u00f6y\u00fck h\u00f6rm\u0259t v\u0259 izz\u0259tl\u0259 yana\u015f\u0131rd\u0131lar. M\u0259nim babam\u0131n anas\u0131 bel\u0259 bir ziyal\u0131 ail\u0259nin q\u0131z\u0131 olub. Babam M\u0259mm\u0259dyar is\u0259 ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131qla, t\u0259s\u0259rr\u00fcfatla m\u0259\u015f\u011ful olub. Eyni zamanda babamgil 9 qarda\u015f olublar, bac\u0131lar\u0131 olmay\u0131b. Bilqeyisxan\u0131m 9 o\u011ful anas\u0131 olub. \u0130ki qarda\u015flar\u0131 x\u0259st\u0259likd\u0259n v\u0259fat edib. Onlar\u0131n da yeddisinin sa\u011fl\u0131\u011f\u0131nda atalar\u0131 m\u00fclkiyy\u0259t b\u00f6lg\u00fcs\u00fcn\u00fc edib. O vaxt torpaq sah\u0259l\u0259ri v\u0259 ba\u011flar\u0131 \u00f6vladlar\u0131 aras\u0131nda b\u00f6l\u00fcn\u00fcb. Bunu da atalar\u0131 r\u0259smi qaydada edib. Bununla ba\u011fl\u0131 m\u0259nim arxivimd\u0259 s\u0259n\u0259dl\u0259r var. Babam M\u0259mm\u0259dyar\u0131n o zaman 19 ya\u015f\u0131 olub. Amma buna baxmayaraq atalar\u0131 ham\u0131s\u0131na mal-m\u00fclk b\u00f6lg\u00fcs\u00fc edib.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Dem\u0259li, baban\u0131z da Ma\u015fta\u011fan\u0131n say\u0131l\u0131b-se\u00e7il\u0259n n\u0259slin n\u00fcmay\u0259nd\u0259si olub&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, babamgilin Ma\u015fta\u011fada h\u00f6rm\u0259t edil\u0259n bir \u015f\u0259c\u0259r\u0259si var. Babam\u0131n anas\u0131 o vaxt h\u0259l\u0259 Bak\u0131 \u015f\u0259h\u0259rind\u0259 yegan\u0259 qad\u0131n olub ki, \u00e7ar\u015fabs\u0131z g\u0259zib. Bunlar\u0131 m\u0259n\u0259 n\u0259n\u0259m dan\u0131\u015f\u0131b. M\u0259nim 21 ya\u015f\u0131m olanda n\u0259n\u0259m r\u0259hm\u0259t\u0259 gedib. Babam\u0131 g\u00f6rm\u0259mi\u015f\u0259m. O, tez d\u00fcnyas\u0131n\u0131n d\u0259yi\u015fib. Babamla n\u0259n\u0259min ail\u0259 qurmas\u0131 da \u00e7ox maraql\u0131 bir tarixl\u0259 ba\u011fl\u0131d\u0131r. Hacinskil\u0259r 3 qarda\u015f olub. Hac\u0131 A\u011fa onlar\u0131n b\u00f6y\u00fck qarda\u015f\u0131 idi, babam\u0131n anas\u0131 onlar\u0131n yegan\u0259 bac\u0131s\u0131 olub. 3 qarda\u015fdan Hac\u0131 A\u011fa Hacinskinin \u00f6vlad\u0131 olmay\u0131b. Hac\u0131 A\u011fa Hacinski d\u0259 n\u0259n\u0259min xalas\u0131 il\u0259 evli idi. Onlar\u0131n da \u00f6vladlar\u0131 olmad\u0131\u011f\u0131na g\u00f6r\u0259 bel\u0259 q\u0259rara g\u0259linir ki, o, \u00f6z bac\u0131n\u0131n o\u011flunu, xan\u0131m\u0131 da bac\u0131s\u0131n\u0131n q\u0131z\u0131n\u0131 evl\u0259ndirib onlar\u0131 \u00f6z yanlar\u0131nda saxlas\u0131nlar. \u0130ndiki &#8220;Be\u015fm\u0259rt\u0259b\u0259&#8221;nin yan\u0131nda ke\u00e7mi\u015f Basin 27 \u00fcnvan\u0131ndak\u0131 evi yax\u0131n ill\u0259rd\u0259ki t\u0259mir zaman\u0131 geriy\u0259 s\u00fcr\u00fc\u015fd\u00fcrd\u00fcl\u0259r, h\u0259min o ev \u0259vv\u0259l \u0130sa Hacinskinin olub. \u0130sa Hacinski bulvarda \u00f6z\u00fcn\u0259 ev tikdirdikd\u0259n sonra o evi Hac\u0131 A\u011fa Hacinskiy\u0259 verib. H\u0259min binan\u0131n 3-c\u00fc m\u0259rt\u0259b\u0259sind\u0259 onlar ya\u015fay\u0131blar, ikinci m\u0259rt\u0259b\u0259d\u0259 is\u0259 o g\u0259nc ail\u0259ni yerl\u0259\u015fdiribl\u0259r. M\u0259nim babamla n\u0259n\u0259m h\u0259min evd\u0259 ya\u015fay\u0131blar.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; N\u0259sil \u015f\u0259c\u0259r\u0259nizin bir hiss\u0259si i\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rlidir?..<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, n\u0259n\u0259mgil \u0130\u00e7\u0259ri\u015f\u0259h\u0259rin tan\u0131nm\u0131\u015f a\u011f \u015falvarl\u0131lar\u0131ndan idi. O d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131da ba\u015f ver\u0259n prosesl\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259, kimin Ma\u015fta\u011fa il\u0259 \u0259laq\u0259si vard\u0131, onlar m\u0259hz bu q\u0259s\u0259b\u0259y\u0259 k\u00f6\u00e7m\u0259li olub. 1918-ci ild\u0259 m\u0259lum tarixi hadis\u0259l\u0259r ba\u015f ver\u0259nd\u0259 dem\u0259k olar ki, b\u00fct\u00f6v \u015f\u0259h\u0259r camaat\u0131 Ma\u015fta\u011faya k\u00f6\u00e7\u00fcb. Bak\u0131ya da\u015fnaklar\u0131n h\u00fccumu zaman ki\u015fil\u0259r ail\u0259l\u0259rini m\u0259hz Ma\u015fta\u011fada saxlay\u0131b bol\u015fevikl\u0259r\u0259-da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 vuru\u015fma\u011fa qay\u0131d\u0131blar. Ma\u015fta\u011fa h\u0259nd\u0259v\u0259rind\u0259 da\u015fnaklar\u0131n h\u00fccumunu d\u0259f ed\u0259rk\u0259n babam\u0131n iki qarda\u015f\u0131 \u015f\u0259hid olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; 1918-ci ild\u0259 Bak\u0131da t\u00f6r\u0259dil\u0259n mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131ndan b\u00f6y\u00fckl\u0259riniz n\u0259l\u0259r dan\u0131\u015f\u0131rd\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; N\u0259n\u0259m o d\u00f6vrl\u0259rl\u0259 ba\u011fl\u0131 \u00e7ox hadis\u0259l\u0259ri dan\u0131\u015fard\u0131. Deyirdi ki, Qafqaz \u0130slam Ordusu g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r \u00e7ox b\u00f6y\u00fck \u00e7\u0259tinlikl\u0259r ya\u015fay\u0131blar. 1918-ci ilin mart hadis\u0259l\u0259ri zaman\u0131 \u015eaumyan da\u015fnaklara deyib ki, Ma\u015fta\u011fan\u0131 almasan\u0131z, Bak\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal edilmi\u015f saymay\u0131n. Mart q\u0131r\u011f\u0131nlar\u0131 zaman\u0131 Bak\u0131da insanlara qar\u015f\u0131 \u00e7ox amans\u0131zl\u0131qla divan tutulub. H\u0259tta n\u0259n\u0259m deyirdi ki, insanlar\u0131 divara mismarlay\u0131b \u00f6ld\u00fcr\u00fcbl\u0259r. T\u00fcrk ordusu g\u0259l\u0259n\u0259 q\u0259d\u0259r bel\u0259 m\u00fcsib\u0259tl\u0259r davam edib.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Ma\u015fta\u011fada o zaman t\u00fcrk ordusunun g\u0259l\u0259c\u0259yini bilirmi\u015fl\u0259r?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Qafqaz \u0130slam Ordusunun bir hiss\u0259si Nardaran, Bilg\u0259h t\u0259r\u0259fd\u0259n g\u0259lib. H\u0259tta t\u00fcrk pa\u015fas\u0131 Ma\u015fta\u011fan\u0131n m\u0259rk\u0259zin\u0259 g\u0259lib \u00e7atanda deyib ki, niy\u0259 gavurlar\u0131 qovmursuz?. Bol\u015fevik-da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 Qafqaz \u0130slam Ordusuna Bak\u0131, x\u00fcsus\u0259n Ma\u015fta\u011fada topla\u015fan qo\u00e7ular, ayr\u0131-ayr\u0131 adamlar b\u00f6y\u00fck k\u00f6m\u0259klikl\u0259r g\u00f6st\u0259rib. Bizimkil\u0259r gec\u0259l\u0259r gedib d\u00fc\u015fm\u0259n toplar\u0131n\u0131n l\u00fcl\u0259sin\u0259 q\u0259tran basarm\u0131\u015flar. Toplar\u0131n l\u00fcl\u0259sin\u0259 q\u0259tran basd\u0131qda ondan at\u0131\u015f etm\u0259k olmurmu\u015f. H\u0259tta bir da\u015fnak zabitini un kis\u0259sind\u0259 \u0259sir g\u00f6t\u00fcr\u00fcb g\u0259tiribl\u0259r. \u00c7\u00fcnki Qafqaz \u0130slam Ordusunun komandal\u0131\u011f\u0131na bu \u0259sirl\u0259rd\u0259n al\u0131nacaq m\u0259lumatlar vacib idi. T\u00fcrkl\u0259r \u0259razini tan\u0131mad\u0131qlar\u0131na g\u00f6r\u0259, bu i\u015fl\u0259ri yerli insanlar h\u0259yata ke\u00e7irirdil\u0259r. Buna baxmayaraq, d\u00fc\u015fm\u0259nl\u0259 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 itkil\u0259rimiz az olmay\u0131b. Tan\u0131nm\u0131\u015f Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131ndan olan qo\u00e7u \u018fziz d\u0259 orada \u015f\u0259hid olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Dem\u0259li, Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015f\u0131lanlar reall\u0131\u011fa \u0259saslan\u0131rm\u0131\u015f?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, qo\u00e7u N\u0259c\u0259fqulunu bol\u015fevikl\u0259r m\u0259hk\u0259m\u0259siz g\u00fcll\u0259l\u0259yib. Sovet h\u00f6kum\u0259ti qurulduqdan sonra da Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131na qar\u015f\u0131 x\u00fcsusi amans\u0131zl\u0131qla divan tutma\u011fa ba\u015flad\u0131lar. \u00c7\u00fcnki bu adamlar camaat aras\u0131nda b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza malik idil\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Siz\u0259 dan\u0131\u015f\u0131lan xatir\u0259l\u0259rd\u0259 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mini nec\u0259 xat\u0131rlan\u0131rd\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Bu bar\u0259d\u0259 d\u0259 n\u0259n\u0259min xatir\u0259l\u0259ri z\u0259ngin idi. N\u0259n\u0259m Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6n\u0259mind\u0259n b\u0259hs ed\u0259rk\u0259n deyirdi ki, o d\u00f6vrd\u0259 tez-tez d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r ba\u015f verirdi. \u00c7ar Rusiyas\u0131nda olan inqilab, Erm\u0259nistan t\u0259r\u0259find\u0259ki hadis\u0259l\u0259r o d\u00f6vrd\u0259 yeni yaranm\u0131\u015f \u00f6lk\u0259d\u0259 t\u0259lat\u00fcml\u0259r\u0259 yol a\u00e7\u0131b. N\u0259n\u0259m babam\u0131z\u0131n g\u00fcnd\u0259 bir t\u0259z\u0259 x\u0259b\u0259rl\u0259 ev\u0259 g\u0259ldiyini, narahat bir h\u0259yat t\u0259rzi ya\u015fad\u0131qlar\u0131 s\u00f6yl\u0259yirdi. O deyirdi ki, Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 v\u0259ziyy\u0259t \u00e7ox a\u011f\u0131r idi. Bol\u015fevikl\u0259rl\u0259 Xalq C\u00fcmhuriyy\u0259ti aras\u0131nda ciddi qar\u015f\u0131durmalar ba\u015f verirdi. Babam bu haqda n\u0259n\u0259m\u0259 dan\u0131\u015farm\u0131\u015f.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; B\u00f6y\u00fckl\u0259riniz sovet hakimiyy\u0259tinin qurulmas\u0131n\u0131 v\u0259 ondan sonrak\u0131 d\u00f6vr\u00fc nec\u0259 xat\u0131rlay\u0131rd\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; N\u0259n\u0259m deyirdi ki, biz evimizi sovet h\u00f6kum\u0259tin\u0259 t\u0259hvil verib \u00e7\u0131xm\u0131\u015f\u0131q. G\u0259lib dedil\u0259r ki, bu evl\u0259ri t\u0259k edin.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Atan\u0131z ail\u0259si bar\u0259d\u0259 d\u0259 m\u0259lumat verm\u0259nizi ist\u0259rdik.<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Atamgil be\u015f qarda\u015f, \u00fc\u00e7 bac\u0131 olublar. \u018fmimin biri h\u0259kim, dig\u0259ri h\u0259rb\u00e7i olub. Ata n\u0259slimd\u0259n II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 7 n\u0259f\u0259r gedib. Onlardan yaln\u0131z ikisi sa\u011f qay\u0131d\u0131b. Atamla, bibimin h\u0259yat yolda\u015f\u0131 sa\u011f salamat geri d\u00f6n\u00fcb. Atam 1944-c\u00fc ilin dekabr ay\u0131nda m\u00fcharib\u0259d\u0259n yaral\u0131 v\u0259ziy\u0259td\u0259 geri d\u00f6n\u00fcb. M\u00fchrib\u0259d\u0259 atam daban\u0131ndan v\u0259 \u0259lind\u0259n yara al\u0131b. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 sonralar aya\u011f\u0131n\u0131n birini bir az \u00e7\u0259kirdi. Atam deyirdi ki, orada yegan\u0259 sa\u011f qalan m\u0259n oldum. Dig\u0259rl\u0259rinin taleyi \u00e7ox ac\u0131nacaql\u0131 olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Bak\u0131 m\u00fchitind\u0259 t\u0259hsil\u0259 maraq birm\u0259nal\u0131 olub. Sizin ail\u0259d\u0259 bununla ba\u011fl\u0131 v\u0259ziyy\u0259t nec\u0259 idi?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 t\u0259hsil\u0259 fikir verirdil\u0259r. Amma m\u00fcharib\u0259nin yaratd\u0131\u011f\u0131 \u00e7\u0259tinlikl\u0259r, imkans\u0131zl\u0131q insanlar\u0131n bir qisminin t\u0259hsil almas\u0131na mane\u0259 yarad\u0131rd\u0131. \u018fmil\u0259rimd\u0259n ikisi ali savadl\u0131 olub. Babam M\u0259mm\u0259dyar m\u00fcharib\u0259d\u0259n \u00f6nc\u0259 r\u0259hm\u0259t\u0259 gedib. Atam da m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131td\u0131qdan sonra t\u0259hsil al\u0131b v\u0259 o, m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131tmayan yax\u0131nlar\u0131m\u0131zn \u00f6vladlar\u0131na d\u0259st\u0259k olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Ail\u0259nizin qazanc m\u0259nb\u0259yi \u0259sas\u0259n hans\u0131 sah\u0259l\u0259rd\u0259n t\u0259min olunurdu?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Bayaq xat\u0131rlatd\u0131m ki, babam\u0131n anas\u0131 Hac\u0131nskil\u0259rin q\u0131z\u0131 olub. H\u0259tta \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 olanda bol\u015fevikl\u0259r bir g\u00fcn onlar\u0131n evl\u0259rin\u0259 d\u0259 qar\u0259t \u00fc\u00e7\u00fcn basq\u0131n edibl\u0259r. O vaxt Bak\u0131da olan varl\u0131 ail\u0259l\u0259r\u0259 basq\u0131nlar ed\u0259r\u0259k q\u0131z\u0131l v\u0259 d\u0259y\u0259rli \u0259\u015fyalar\u0131 qar\u0259t edirl\u0259rmi\u015f. N\u0259n\u0259m dan\u0131\u015fard\u0131 ki, bir d\u0259f\u0259 d\u0259 onlar\u0131n evl\u0259rin\u0259 bel\u0259 bir basq\u0131n edilib. Amma quldurlar c\u0259mi bir c\u00fct s\u0131r\u011fa apara bilibl\u0259r. Basq\u0131n zaman\u0131 babam p\u0259nc\u0259r\u0259d\u0259n k\u00f6m\u0259k \u00e7a\u011f\u0131r\u0131b, polis i\u015f\u00e7il\u0259ri il\u0259 quldurlar aras\u0131nda at\u0131\u015fma olub. M\u0259lum olub ki, babamgilin evind\u0259 q\u0131z\u0131l-zin\u0259t olmas\u0131n\u0131 onlar\u0131n evl\u0259rinin damlar\u0131n\u0131 q\u0131rlayan bir \u015f\u0259xs i\u015far\u0259 verib. H\u0259min at\u0131\u015fma zaman\u0131 o q\u0131r\u00e7\u0131 da yaralan\u0131b. Sonradan b\u0259lli olub ki, o q\u0131r\u00e7\u0131 bol\u015fevikl\u0259r\u0259 Bak\u0131da olan varl\u0131 evl\u0259rin \u00fcnvan\u0131n\u0131 verirmi\u015f.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Atan\u0131z hans\u0131 sah\u0259d\u0259 \u00e7al\u0131\u015f\u0131b?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Atam \u00e7\u00f6r\u0259k sexin\u0259 r\u0259hb\u0259rlik edirdi. O d\u00f6vrd\u0259 \u00e7\u00f6r\u0259k talonla olsa bel\u0259 \u0259dal\u0259tli b\u00f6lg\u00fc il\u0259 ad \u00e7\u0131xarm\u0131\u015fd\u0131. H\u0259tta imkan\u0131 olmayanlara \u00e7atd\u0131rarm\u0131\u015f. Amma atam he\u00e7 vaxt bu c\u00fcr hallardan pul qazanmay\u0131b. O, h\u0259mi\u015f\u0259 ehtiyac\u0131 olanlara, talon ala bilm\u0259y\u0259nl\u0259r\u0259 yard\u0131m edib. Atam etdikl\u0259rini he\u00e7 vaxt dan\u0131\u015fmazd\u0131. Bunlar\u0131 biz ba\u015fqalar\u0131ndan e\u015fid\u0259rdik. Q\u0131\u015f aylar\u0131nda art\u0131q qalan \u00e7\u00f6r\u0259kl\u0259ri ka\u011f\u0131z kis\u0259l\u0259r\u0259 y\u0131\u011f\u0131b ehtiyac\u0131 olan ail\u0259l\u0259r\u0259 verirmi\u015fl\u0259r. O zaman dey\u0259rmi\u015fl\u0259r ki, \u201cAllahyar\u0131n \u00e7\u00f6r\u0259yi g\u0259ldi\u201d. Atam \u0259sas\u0259n ail\u0259 ba\u015f\u00e7\u0131lar\u0131 m\u00fcharib\u0259d\u0259n qay\u0131tmayan ail\u0259l\u0259r\u0259 yard\u0131mlar edib. H\u0259r g\u00fcn bu qayda t\u0259krar olunarm\u0131\u015f. Nardaran a\u011fsaqqalar\u0131 indi d\u0259 m\u0259n\u0259 deyirl\u0259r ki, Allahyar ki\u015fi h\u0259r zaman \u00f6z qabiliyy\u0259ti il\u0259 ad qazan\u0131b. Atam r\u0259hm\u0259t\u0259 ged\u0259nd\u0259 m\u0259n m\u0259clisd\u0259 bildirdim ki, ay camaat, atam\u0131n kim\u0259 n\u0259 borcu varsa, m\u0259n o\u011flu olaraq onu \u00f6d\u0259m\u0259y\u0259 haz\u0131ram. Ham\u0131 dedi ki, Allah r\u0259hm\u0259t etsin.<\/p>\n<p>Amma bu hadis\u0259nin \u00fcst\u00fcnd\u0259n bir ne\u00e7\u0259 g\u00fcn ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonra bir n\u0259f\u0259r m\u0259n\u0259 x\u0259b\u0259r g\u00f6nd\u0259rdi ki, b\u0259s atan\u0131z\u0131n m\u0259n\u0259 borcu var. Maraqland\u0131q, 70 ya\u015f\u0131nda bir ki\u015fi idi. Axtard\u0131q, tapd\u0131q soru\u015fduq ki, atam\u0131z\u0131n siz\u0259 nec\u0259, n\u0259 q\u0259d\u0259r borcu olub? Dedi ki, \u201co vaxt atan\u0131z \u00e7\u00f6r\u0259k ver\u0259nd\u0259, y\u0259ni 1945-ci ild\u0259 m\u0259nim 10 ya\u015f\u0131m olard\u0131\u2026 \u00e7\u00f6r\u0259yin pulunu \u00f6na \u00f6t\u00fcrd\u00fcm, amma o \u00e7\u0259r\u0259yin pulunu m\u0259n\u0259 qaytaranda iki manat \u0259skik vermi\u015fdi\u201d (g\u00fcl\u00fcr). Deyirik ki, a\u011fsaqqal b\u0259lk\u0259 arada o qal\u0131\u011f\u0131 s\u0259n\u0259 qaytaranlar pulu \u0259skik veribl\u0259r?.. Dedi ki, yox, m\u0259nim iki manat\u0131m\u0131 qaytar\u0131n, \u00e7\u00fcnki s\u0259n demis\u0259n ki, atam\u0131n kim\u0259 ki borcu var qaytaracam. Soru\u015fduq ki, indi n\u0259 ist\u0259yirs\u0259n? Ded evimiz u\u00e7ub-t\u00f6k\u00fcl\u00fcr onu t\u0259mir etdir. Onun o\u011flanlar\u0131n\u0131 da \u00e7a\u011f\u0131rd\u0131m dedim ki, atan\u0131za o iki manata g\u00f6r\u0259 yox, halall\u0131\u011fa g\u00f6r\u0259 pul verir\u0259m, gedin atan\u0131z\u0131n evini t\u0259mir etdirin. Bu hadis\u0259 2015-ci ild\u0259 ba\u015f verib. Atam da 30 dekabr 2015-ci ild\u0259 92 ya\u015f\u0131nda r\u0259hm\u0259t\u0259 gedib. O vaxt m\u0259n art\u0131q Sabun\u00e7u rayonunun 15 il idi ki, mill\u0259t v\u0259kili idim. Onu da xat\u0131rlad\u0131m ki, 1966-c\u0131 ild\u0259 atam Az\u0259rbaycan ali sovetin r\u0259yas\u0259t hey\u0259tin q\u0259rar\u0131 il\u0259 \u0259m\u0259kdar ticar\u0259t i\u015f\u00e7isi ad\u0131 il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fdur. Onun nec\u0259 ola bil\u0259rdi ki, kim\u0259s\u0259 iki manat borcu qalard\u0131 (g\u00fcl\u00fcr).<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Eldar m\u00fc\u0259llim, sizi yax\u0131ndan tan\u0131yaq&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Ail\u0259d\u0259 3 u\u015faq olmu\u015fuq. \u0130ki qarda\u015f\u0131m olub. M\u0259n ortanc\u0131l\u0131yam. Atam ticar\u0259tl\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olub. Onun b\u00f6y\u00fck v\u0259zif\u0259l\u0259rd\u0259 he\u00e7 vaxt g\u00f6z\u00fc olmay\u0131b. Bir d\u0259f\u0259 soru\u015fdum ki, ay ata niy\u0259 v\u0259zif\u0259 t\u0259klif olunur, ancaq s\u0259n getmirs\u0259n? Dedi ki, ay o\u011ful, b\u00f6y\u00fck g\u0259minin, b\u00f6y\u00fck d\u0259rdi olur. Evimizin n\u0259 qulluq\u00e7usu, n\u0259 xidm\u0259t\u00e7isi olub. El\u0259 qulluq\u00e7u da, n\u00f6k\u0259r d\u0259 \u00f6z\u00fcm\u00fcz olmu\u015fuq. H\u0259y\u0259timizd\u0259 g\u00f6y-g\u00f6y\u0259rti \u0259kib-bec\u0259rmi\u015fik. Amma \u00f6z\u00fcm\u00fcz satmam\u0131\u015f\u0131q. O zaman g\u0259lib bir-bir qap\u0131lardan s\u0259h\u0259r tezd\u0259n g\u00f6t\u00fcr\u0259rdil\u0259r. Bir g\u00fcn sonra da pulunu g\u0259tir\u0259rdil\u0259r. O zaman d\u00fczl\u00fck \u0259sas idi. H\u0259m\u00e7inin toyuq-c\u00fcc\u0259, qoyun saxlam\u0131\u015f\u0131q. N\u0259n\u0259m dey\u0259rdi ki, biz in\u0259k d\u0259 saxlayard\u0131q.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Ail\u0259nizd\u0259 t\u0259hsil\u0259 m\u00fcnasib\u0259t nec\u0259 olub?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; \u00c7ox y\u00fcks\u0259k&#8230; H\u0259tta \u0259mim h\u0259kim olub. M\u0259ni onunla m\u00fcqayis\u0259 ed\u0259rdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki o \u00e7ox savadl\u0131 olub. II D\u00fcnya m\u00fcharib\u0259sin\u0259 gedib, ancaq qay\u0131tmay\u0131b.<\/p>\n<p>Atamgil 8 u\u015faq olub. 5 qarda\u015f v\u0259 3 bac\u0131 olublar. Atam camaat aras\u0131nda \u00e7ox b\u00f6y\u00fck n\u00fcfuza, h\u00f6rm\u0259t\u0259 malik idi. Bir ne\u00e7\u0259 d\u0259f\u0259 rayon sovetin\u0259 deputat se\u00e7ilib. H\u00f6kum\u0259t n\u0259 olsa, ilk atama t\u0259qdim edirdi. O vaxt Volqalar vard\u0131, \u00fcst\u00fcnd\u0259 ceyran ni\u015fan\u0131 olan, o ma\u015f\u0131ndan atama t\u0259qdim etmi\u015fdil\u0259r. Ma\u015f\u0131nla ba\u011fl\u0131 da maraql\u0131 bir hadis\u0259 olmu\u015fdu. D\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n atama ma\u015f\u0131n verildikd\u0259n sonra onu idar\u0259y\u0259 \u00e7a\u011f\u0131rm\u0131\u015fdlar. Orada atama deyibl\u0259r ki, b\u0259s qon\u015funuz B\u0259y\u0259hm\u0259d d\u0259 ma\u015f\u0131n n\u00f6vb\u0259sind\u0259 olub. Amma biz ma\u015f\u0131n\u0131 s\u0259n\u0259 vermi\u015fik. O da naraz\u0131l\u0131q edir. Bir aydan sonra ma\u015f\u0131n veril\u0259c\u0259k, &#8211; deyirik, ancaq raz\u0131 olmur. Atamdan xahi\u015f etmi\u015fdil\u0259r ki, m\u00fcmk\u00fcns\u0259 bu d\u0259f\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131 B\u0259y\u0259hm\u0259d\u0259 versin. Bir ay sonra yenisini \u00f6z\u00fc g\u00f6t\u00fcrs\u00fcn. Atam da qon\u015fu oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 ma\u015f\u0131n\u0131 B\u0259y\u0259hm\u0259d\u0259 verdi. Amma xatirimd\u0259dir ki, o, ma\u015f\u0131n\u0131n pulunu \u00f6d\u0259y\u0259 bilm\u0259yib, borclu qalm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Sonra b\u0259s siz\u0259 ma\u015f\u0131n verildimi?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>-B\u0259li, d\u00fcz 30 g\u00fcn sonra atama ma\u015f\u0131n t\u0259qdim edildi. Amma atam ma\u015f\u0131n s\u00fcrm\u0259yi sev\u0259n deyildi. Arada bir bizi d\u0259niz q\u0131ra\u011f\u0131na aparard\u0131. Ona h\u0259r zaman h\u00f6rm\u0259tl\u0259 yana\u015fard\u0131lar. M\u0259s\u0259l\u0259n, u\u015faq g\u00f6nd\u0259r\u0259rdil\u0259r ki, get, Allahyardan al, \u00e7\u00fcnki onun t\u0259r\u0259zisi d\u00fcz olur. Halal adam oldu\u011funa g\u00f6r\u0259 k\u0259ndd\u0259 d\u0259 a\u011fsaqqall\u0131\u011f\u0131 atam ed\u0259rdi. H\u0259tta rayona yeni polis r\u0259isi t\u0259yin olunark\u0259n o m\u00fctl\u0259q g\u0259lib atamla g\u00f6r\u00fc\u015f\u0259rdi. \u00c7\u00fcnki camaatla davran\u0131\u015f qaydalar\u0131n\u0131 v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri atamla m\u0259sl\u0259h\u0259t edirdil\u0259r. Ma\u015fta\u011fa b\u00f6y\u00fck q\u0259s\u0259b\u0259dir. Bura g\u0259l\u0259n d\u00f6vl\u0259t r\u0259smil\u0259ri, m\u00fctl\u0259q ki, q\u0259s\u0259b\u0259nin a\u011fsaqqal\u0131 il\u0259 m\u0259sl\u0259h\u0259tl\u0259\u015fm\u0259li idi. Bir \u00e7ox m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r m\u0259hz a\u011fsaqqallar\u0131n \u0259li il\u0259 h\u0259ll olunurdu.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131, onlar\u0131n da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259si haqq\u0131nda daha \u0259trafl\u0131 m\u0259lumat verm\u0259yinizi ist\u0259y\u0259rdik&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>-1918-ci ild\u0259 erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 q\u0131r\u011f\u0131nlara ba\u015flayanda \u0259hali il\u0259 birlikd\u0259 Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131 da onlara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259 apar\u0131b. Qafqaz \u0130slam Ordusu g\u0259lib \u00e7atana q\u0259d\u0259r Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131 dig\u0259r milli q\u00fcvv\u0259l\u0259rl\u0259 birlikd\u0259 erm\u0259ni-da\u015fnak d\u0259st\u0259l\u0259rin\u0259 ciddi m\u00fcqavim\u0259t g\u00f6st\u0259rib. Qo\u00e7ular bu m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u015f\u0259hid d\u0259 veribl\u0259r. Bu m\u0259nada onlar\u0131n da\u015fnaklara qar\u015f\u0131 m\u00fcbariz\u0259d\u0259 \u0259m\u0259yi az olmay\u0131b. Qo\u00e7ularla ba\u011fl\u0131 m\u00fcxt\u0259lif m\u0259lumatlar var. Onlarla ba\u011fl\u0131 m\u0259lumatlar XIX \u0259srin \u0259vv\u0259ll\u0259rin\u0259 gedib \u00e7\u0131x\u0131r. 1850-ci ild\u0259n ba\u015flayaraq Az\u0259rbaycanda neft bumu ya\u015fan\u0131rd\u0131. O d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycanda olan Nobel qarda\u015flar\u0131 silah sat\u0131\u015f\u0131 il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdular. Onlar C\u0259nub t\u0259r\u0259fd\u0259 silah qundaqlar\u0131 (d\u0259st\u0259kl\u0259ri) \u00fc\u00e7\u00fcn b\u0259rk a\u011fac (d\u0259mira\u011fac) materiallar\u0131n\u0131n t\u0259dar\u00fck\u00fc il\u0259 m\u0259\u015f\u011ful olurdular. Onlar bu sah\u0259d\u0259 i\u015fl\u0259rinin bir q\u0259d\u0259r l\u0259ng getm\u0259sin\u0259 g\u00f6r\u0259 Bak\u0131ya g\u0259lmi\u015fdil\u0259r. Bak\u0131da da neft sah\u0259l\u0259rinin sat\u0131\u015f\u0131 aukisionu il\u0259 tan\u0131\u015f olurlar. Bel\u0259likl\u0259 bir quru sah\u0259 alaraq, ora yat\u0131r\u0131m edib neft \u00e7\u0131xarma\u011fa ba\u015flay\u0131rlar. Bununla d\u00fcnyada tan\u0131nm\u0131\u015f milyon\u00e7uya \u00e7evrilirl\u0259r. Onlar bu v\u0259saitl\u0259r hesab\u0131na Nobel qarda\u015flar\u0131 fondunu da yaratm\u0131\u015fd\u0131lar. Bol\u015fevikl\u0259r Bak\u0131n\u0131 i\u015f\u011fal etdikd\u0259n sonra onlar da buran\u0131 t\u0259rk etm\u0259li oldular. O d\u00f6vrd\u0259 yarad\u0131lm\u0131\u015f Nobel qarda\u015flar\u0131 fondunun 35 milyon dollar b\u00fcdc\u0259si vard\u0131. Bu fond vasit\u0259si il\u0259 elmin, texnikan\u0131n inki\u015faf\u0131na d\u0259st\u0259k olurdular. M\u0259hz o d\u00f6vrd\u0259 Bak\u0131da yax\u015f\u0131 insanlarla yana\u015f\u0131, arzu olunmayan insanlar da ya\u015fay\u0131rd\u0131. Onlar\u0131n da bir hiss\u0259si G\u00fcrc\u00fcstandan g\u0259lmi\u015fdi. Onlara kintolar deyirdil\u0259r. Kintolar gec\u0259l\u0259r insanlar\u0131n qaba\u011f\u0131n\u0131 k\u0259s\u0259r, varl\u0131 adamlar\u0131n evl\u0259rin\u0259 basq\u0131nlar ed\u0259r v\u0259 bir n\u00f6v quldurluqla m\u0259\u015f\u011ful olard\u0131lar. H\u0259tta \u00f6l\u00fcm hadis\u0259l\u0259ri d\u0259 olub. M\u0259hz bu s\u0259b\u0259bd\u0259n d\u0259 o d\u00f6vr imkanl\u0131 adamlar \u00f6z m\u00fchafiz\u0259sini t\u0259min etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcxt\u0259lif vasit\u0259l\u0259rd\u0259n istifad\u0259 edibl\u0259r. Bu m\u0259nada qo\u00e7ular\u0131n f\u0259aliyy\u0259tind\u0259n yararlan\u0131blar. Qo\u00e7u bir adam\u0131n ad\u0131 olub. O, \u015eamax\u0131-Qobustan t\u0259r\u0259fd\u0259n kas\u0131b bir ail\u0259d\u0259n \u00e7\u0131x\u0131b. Q\u00fcvv\u0259tli, bacar\u0131ql\u0131, qam\u0259tli insan olan h\u0259min Qo\u00e7u Bak\u0131da bir adam\u0131n yan\u0131nda i\u015fl\u0259m\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131r. G\u00fcnl\u0259rin bir g\u00fcn bu Qo\u00e7unun \u00e7al\u0131\u015fd\u0131\u011f\u0131 evin sahibinin h\u0259l\u0259 tam \u0259hill\u0259\u015fm\u0259mi\u015f at\u0131 qa\u00e7\u0131r. Qo\u00e7u tez zamanda o at\u0131r tap\u0131b g\u0259tirir, y\u0259h\u0259rl\u0259yir v\u0259 ram edir. Bu hadis\u0259d\u0259n sonra Qo\u00e7u ad\u0131 m\u0259\u015fhurla\u015f\u0131r. Bel\u0259likl\u0259 qo\u00e7ular yava\u015f-yava\u015f ad qazanma\u011fa ba\u015flay\u0131r. O d\u00f6vr \u00fc\u00e7\u00fcn varl\u0131 insanlar da art\u0131q \u00f6z yanlar\u0131nda bu c\u00fcr adamlar saxlay\u0131rd\u0131lar. \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 d\u0259 kintolardan qorunmaq \u00fc\u00e7\u00fcn qo\u00e7ular\u0131n x\u00fcsusi rolu olub. Bundan sonra kintolar yava\u015f-yava\u015f Bak\u0131n\u0131 t\u0259rk edib. Bel\u0259likl\u0259, Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131 haqq\u0131nda \u0259fsan\u0259l\u0259r yaranma\u011fa ba\u015flay\u0131b. Onu deyim ki, Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131 haqq\u0131nda zaman-zaman m\u0259nfi fikirl\u0259r d\u0259 s\u0259sl\u0259nib. Amma bu fikirl\u0259rin \u0259ks\u0259riyy\u0259tinin he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 yoxdur. \u00c7\u00fcnki qo\u00e7ular ad\u0259t\u0259n \u0259dal\u0259tin b\u0259rpas\u0131na \u00e7al\u0131\u015f\u0131blar. K\u0259ndl\u0259rd\u0259 xeyir i\u015fl\u0259rd\u0259n \u00f6nc\u0259 d\u0259 Bak\u0131 qo\u00e7ular\u0131ndan xeyir-dua al\u0131narm\u0131\u015f. M\u0259nim babam\u0131n q\u0259bri il\u0259 Qo\u00e7u Salman\u0131n q\u0259bri yan-yanad\u0131r. Qo\u00e7u Salman babam\u0131n atas\u0131n\u0131n \u0259misi o\u011fludur. Ad\u0131 Salman Pirm\u0259h\u0259mm\u0259d olub. O da Bak\u0131da \u0259n h\u00f6rm\u0259tli qo\u00e7ulardan biri olub. Onunla ba\u011fl\u0131 kitablarda da m\u0259lumatlar var.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; B\u0259z\u0259n Bak\u0131 v\u0259 k\u0259ndl\u0259ri haqq\u0131nda \u0259sass\u0131z iddialar s\u0259sl\u0259ndirilir&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Onu deyim ki, b\u0259dnam qon\u015fularm\u0131z olan erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycan tarixi, burada ya\u015fayan yerli \u0259hali, Bak\u0131 haqq\u0131nda he\u00e7 bir \u0259sas\u0131 olmayan fikirl\u0259r s\u0259sl\u0259ndirirl\u0259r. Erm\u0259nil\u0259r iddia edir ki, guya biz Sibird\u0259n g\u0259lib buralarda m\u0259skunla\u015fm\u0131\u015f\u0131q. Amma inkarolunmaz tarixi faktlar v\u0259 reall\u0131q onu g\u00f6st\u0259rir ki, Az\u0259rbaycan xalq\u0131 bu torpaqda min ill\u0259rdir ya\u015fay\u0131r. Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin tarixin\u0259 n\u0259z\u0259r salsaq, bu \u0259razil\u0259rin q\u0259dim t\u00fcrk yurdu oldu\u011fu bir daha t\u0259sdiql\u0259nmi\u015f olar. Bak\u0131n\u0131n \u0259n q\u0259dim k\u0259ndl\u0259rind\u0259n biri d\u0259 Ma\u015fta\u011fa k\u0259ndidir. H\u0259tta m\u0259n qarda\u015f T\u00fcrkiy\u0259d\u0259 s\u0259f\u0259rd\u0259 olanda orada bildirildi ki, Anadolu T\u00fcrkl\u0259rinin \u00e7oxu Az\u0259rbaycandan g\u0259l\u0259nl\u0259rdir. Az\u0259rbaycan O\u011fuz t\u00fcrkl\u0259rinin q\u0259dim yurdudur. Ma\u015fta\u011fa q\u0259s\u0259b\u0259sinin ad\u0131 da sak-massaget tayfalar\u0131n\u0131n ad\u0131ndan g\u00f6t\u00fcr\u00fcl\u00fcb. Onlar q\u0259bil\u0259 olub. Bu ad zaman-zaman d\u0259yi\u015f\u0259r\u0259k Ma\u015fta\u011fa kimi deyilib. Bu q\u0259s\u0259b\u0259nin q\u0259dim ya\u015fay\u0131\u015f m\u0259nt\u0259q\u0259si oldu\u011funu t\u0259sdiq ed\u0259n bir ne\u00e7\u0259 inkarolunmaz tarixi faktlar m\u00f6vcuddur. Ma\u015fta\u011fada bir ne\u00e7\u0259 q\u0259dim m\u0259h\u0259ll\u0259 olub. Onlar Seyidl\u0259r, Ke\u00e7\u0259nl\u0259r, Hunhar m\u0259h\u0259ll\u0259sidir. Hunhar m\u0259h\u0259ll\u0259si q\u0259dim hun t\u00fcrkl\u0259rin\u0259 ba\u011fl\u0131 olan bir add\u0131r. Hunhar\u0131n t\u0259rc\u00fcm\u0259si qan i\u00e7\u0259nl\u0259r dem\u0259kdir. Tarixd\u0259n d\u0259 m\u0259lumdur ki, hunlar daima at belind\u0259 olub. Onlar daima s\u0259f\u0259rl\u0259rd\u0259 oldu\u011funa g\u00f6r\u0259, at\u0131n k\u00fcr\u0259yinin aras\u0131nda bir az\u00e7a \u00e7\u0259rtib o qandan i\u00e7\u0259rmi\u015fl\u0259r. Bu h\u0259m susuzluqlar\u0131n\u0131 yat\u0131rar, h\u0259m d\u0259 onlar\u0131 x\u0259st\u0259likl\u0259rd\u0259n qoruyarm\u0131\u015f. Buna g\u00f6r\u0259 onlara Hunhar, y\u0259ni qani\u00e7\u0259nl\u0259r dey\u0259rl\u0259rmi\u015f. Eyni zamanda Ma\u015fta\u011fada q\u0259dim C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi var. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 dig\u0259r m\u0259scidl\u0259r ba\u011flansa da, Ma\u015fta\u011fa C\u00fcm\u0259 m\u0259scidin\u0259 toxunulmam\u0131\u015fd\u0131. Bu m\u0259scidin d\u0259 ya\u015f\u0131 min ild\u0259n art\u0131qd\u0131r. T\u0259xmin\u0259n X \u0259srd\u0259n bu m\u0259scid m\u00f6vcuddur. Onu da \u0259lav\u0259 edim ki, AXC-M\u00fcsavat hakimiyy\u0259ti d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ma\u015fta\u011fa C\u00fcm\u0259 m\u0259scidi \u0259traf\u0131nda qaz\u0131nt\u0131 i\u015fl\u0259ri apar\u0131ld\u0131. Orada ki\u00e7ik \u00f6l\u00e7\u00fcl\u00fc t\u0259dris oca\u011f\u0131 vard\u0131. M\u0259hz orada apar\u0131lan qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 q\u0259dim sikk\u0259l\u0259r a\u015fkarlanm\u0131\u015fd\u0131. G\u00fcm\u00fc\u015f v\u0259 b\u00fcr\u00fcncd\u0259n olan sikk\u0259l\u0259r 8-9-cu \u0259sr\u0259 aid idi. H\u0259min sikk\u0259l\u0259rin \u00fcz\u0259rind\u0259 IX \u0259sr\u0259 aid r\u0259q\u0259ml\u0259r h\u0259kk olunmu\u015fdu. Ad\u0259t-\u0259n\u0259n\u0259y\u0259 g\u00f6r\u0259, orada tikinti apar\u0131lark\u0259n bu sikk\u0259l\u0259r ora at\u0131l\u0131b. Qaz\u0131nt\u0131lar zaman\u0131 a\u015fakarlanan sikk\u0259l\u0259rin hara apar\u0131ld\u0131\u011f\u0131 da bilinm\u0259di.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Xanl\u0131qlar d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ma\u015fta\u011fa hans\u0131 inzibati idar\u0259\u00e7iliy\u0259 malik olub?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Ma\u015fta\u011fa \u00f6z\u00fc da ayr\u0131ca xanl\u0131q olub. D\u0259rgahqulu xanla Bak\u0131 xan\u0131 H\u00fcseynqulu xan yezn\u0259-qay\u0131n olublar. Onlar \u00f6z aralar\u0131nda Bak\u0131n\u0131 b\u00f6l\u00fcbl\u0259r. Bak\u0131n\u0131n \u015f\u0259h\u0259r hiss\u0259si H\u00fcseynqulu xana, k\u0259nd hiss\u0259si D\u0259rgahqulu xana d\u00fc\u015f\u00fcb. D\u0259rgahqulu xan Abasqulu A\u011fa Bak\u0131xanovun babas\u0131d\u0131r. \u0130ndi d\u0259 Ma\u015fta\u011fada A\u011fa meydan\u0131 var. O meydan m\u0259hz o xanlar\u0131n ad\u0131na bel\u0259 adlan\u0131b. \u00c7\u00fcnki o d\u00f6vr m\u00fcraci\u0259t formas\u0131 a\u011fa idi. D\u0259rgahqulu xan\u0131n da orada evi olub. XIX \u0259srin ortalar\u0131nda olan z\u0259lz\u0259l\u0259d\u0259 Ma\u015fta\u011fada A\u011fa meydan\u0131n\u0131n bir hiss\u0259si da\u011f\u0131l\u0131b. Bu tarixi faktlar onu dem\u0259y\u0259 \u0259sas verir ki, biz buran\u0131n aborigen \u0259halisiyik.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; \u015e\u0259c\u0259r\u0259nizin Ma\u015fta\u011faya g\u0259lm\u0259si il\u0259 ba\u011fl\u0131 hans\u0131 m\u0259lumatlar var?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Allah b\u00fct\u00fcn balalar\u0131 qorusun, ad\u0131m\u0131 da\u015f\u0131yan n\u0259v\u0259m 11 ya\u015f\u0131 olmas\u0131na baxmayaraq, k\u00f6k\u0259, tariximiz\u0259, n\u0259slimiz\u0259, ke\u00e7mi\u015fimiz\u0259 \u00e7ox meyillidir. O h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259n\u0259 deyir ki. M\u0259n\u0259 babalar\u0131m\u0131z\u0131n, n\u0259slimizin q\u0259birl\u0259rini g\u00f6st\u0259r. M\u0259n d\u0259, n\u0259v\u0259m Eldara n\u0259n\u0259min, babam\u0131n v\u0259 dig\u0259rl\u0259rinin q\u0259birl\u0259rini g\u00f6st\u0259rir\u0259m. O h\u0259mi\u015f\u0259 m\u0259nd\u0259n bir-bir babalar\u0131m\u0131z\u0131n ad\u0131n\u0131 soru\u015fur. Soru\u015fur ki, baban\u0131n atasan\u0131n ad\u0131 n\u0259 idi? Deyir\u0259m ki, M\u0259mm\u0259dyar. Deyir ki, M\u0259mm\u0259dyar\u0131n atas\u0131n\u0131n ad\u0131 n\u0259dir? Deyir\u0259m ki, H\u00fcseynqulu. Deyir ki, H\u00fcseynqulunun atas\u0131n\u0131n ad\u0131 n\u0259 olub? Deyir\u0259m ki, C\u0259f\u0259r. Deyir b\u0259s C\u0259f\u0259rin atas\u0131n\u0131n ad\u0131 n\u0259 olub. (G\u00fcl\u00fcr). H\u0259tta n\u0259v\u0259min sor\u011fu-sual\u0131 bununla da bitmir, m\u0259n\u0259 deyir apar onlar\u0131n q\u0259birl\u0259rini bir-bir g\u00f6st\u0259r. Deyir\u0259m ki, b\u0259s m\u0259n babam\u0131n babas\u0131na, y\u0259ni C\u0259f\u0259r\u0259 q\u0259d\u0259r olan n\u0259sil tariximizi bilir\u0259m. M\u00fcq\u0259dd\u0259s Qurani K\u0259rimd\u0259 d\u0259 yaz\u0131l\u0131b ki, q\u0259birl\u0259r 7 n\u0259sild\u0259n sonra itir.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Ma\u015fta\u011fa il\u0259 qon\u015fuluqda yerl\u0259\u015f\u0259n Ramana qalas\u0131 haqq\u0131nda dan\u0131\u015fma\u011f\u0131n\u0131z\u0131 ist\u0259y\u0259rdik&#8230;<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Ramana qalas\u0131 e.\u0259 Roma imperiyas\u0131n\u0131n 4-c\u00fc legionu t\u0259r\u0259find\u0259n in\u015fa edilib, orada m\u0259skunla\u015f\u0131blar. H\u0259min qalan\u0131n da ad\u0131 Roma imperiyas\u0131n\u0131n ad\u0131 il\u0259 Romania olub. \u0130ll\u0259r ke\u00e7\u0259nd\u0259n sonar Ramana kimi i\u015fl\u0259nm\u0259y\u0259 ba\u015flay\u0131b. Roma imperiyas\u0131 par\u00e7alan\u0131b, da\u011f\u0131ld\u0131qdan sonra 4-c\u00fc legionun da \u0259sg\u0259rl\u0259rinin \u00e7oxusu buran\u0131 t\u0259rk ets\u0259 d\u0259, b\u0259zil\u0259ri yerli \u0259haliy\u0259 qar\u0131\u015faraq burada ya\u015fay\u0131b. Bu bax\u0131mdan Ramana qalas\u0131n\u0131n \u00f6z\u00fcn\u00fcn tarixi bir m\u0259d\u0259niyy\u0259ti da\u015f\u0131mas\u0131 da faktd\u0131r. Onu da deyim ki, q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259rd\u0259 insanlar neft \u00e7\u0131xar\u0131lana q\u0259d\u0259r ba\u011f\u00e7\u0131l\u0131q, bostan\u00e7\u0131l\u0131qla m\u0259\u015f\u011ful olub. Nardaran q\u0259s\u0259b\u0259si d\u0259 \u00f6z\u00fcnd\u0259 \u00e7ox q\u0259dim tarixi ya\u015fad\u0131r. Nardaranda indiy\u0259 q\u0259d\u0259r qalm\u0131\u015f Xan ba\u011f\u0131, D\u0259r\u011fahqulu xan\u0131n orada ba\u011f\u0131, XI-XII \u0259sr\u0259 aid Nardaran qalas\u0131 var. Eyni zamanda Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259ri \u00f6zl\u0259rinin qum hamamlar\u0131 il\u0259 tan\u0131n\u0131r. Bu qala \u0259sas\u0259n d\u00fc\u015fm\u0259n g\u0259mil\u0259ri g\u00f6r\u00fcb \u0259haliy\u0259 x\u0259b\u0259rdarl\u0131q etm\u0259k \u00fc\u00e7\u00fcn tikilib. H\u0259min qalan\u0131n i\u00e7ind\u0259n Ma\u015fta\u011fa v\u0259 dig\u0259r q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259r\u0259 yollar olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 din\u0259 m\u00fcnasib\u0259t nec\u0259 olub?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Din, etiqad m\u00f6vzusu Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 h\u0259r zaman y\u00fcks\u0259k olub. Bu g\u00fcn d\u0259 o m\u00fcnasib\u0259t var. Ma\u015fta\u011fada 20-y\u0259 yax\u0131n m\u0259scid olub. Sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 Ma\u015fta\u011fada b\u00fct\u00fcn m\u0259scidl\u0259ri ba\u011flasalar da, yegan\u0259 Ma\u015fta\u011fa C\u00fcm\u0259 m\u0259scidin\u0259, Nardaranda Pir\u0259 toxunulmam\u0131\u015fd\u0131. Amma b\u00fct\u00fcn qada\u011falara baxmayaraq, din m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 x\u00fcsusi diqq\u0259t\u0259 malik olub.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Dini m\u0259rasiml\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sin\u0259 o d\u00f6vr hans\u0131 qada\u011falar vard\u0131?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Xatirimd\u0259dir, ki\u00e7ik ya\u015flar\u0131mda anam bizi Nardaran Pirin\u0259 a\u015fura m\u0259clisl\u0259rin\u0259 aparard\u0131. A\u015fura m\u0259clisl\u0259ri yaya d\u00fc\u015fd\u00fcy\u00fc zamanlarda Pirin v\u0259 m\u0259scidl\u0259rin h\u0259y\u0259tind\u0259 s\u00fcfr\u0259 s\u0259rib \u015f\u0259rb\u0259td\u0259n, halvadan ehsanl\u0131q edirdik. H\u0259tta z\u0259ncir vuranlar da olurdu. Ax\u015famlar m\u0259scid\u0259 d\u0259 m\u00fc\u0259yy\u0259n dini m\u0259rasiml\u0259r ke\u00e7irilirdi. Amma polis k\u0259narda dayan\u0131b sakitliyi, qar\u015f\u0131durman\u0131n v\u0259 t\u0259xribat\u0131n olmamas\u0131na n\u0259zar\u0259t ed\u0259rdi.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Sovet d\u00f6n\u0259mind\u0259 Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rind\u0259 elm\u0259, t\u0259hsil\u0259 m\u00fcnasib\u0259t nec\u0259 idi?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; B\u0259li, sovet d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 qayda vard\u0131 ki, t\u0259c\u00fcmeyi-hal\u0131nda bel\u0259 ziyal\u0131 yaza bilmirdin. Ham\u0131 t\u0259rc\u00fcmeyi-hal\u0131nda f\u0259hl\u0259 yaz\u0131rd\u0131. Amma ail\u0259l\u0259rin se\u00e7iml\u0259ri il\u0259 ba\u011fl\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259r\u0259 h\u0259r hans\u0131 qada\u011falar olmay\u0131b. M\u0259n \u00f6z\u00fcm kommunist partiyas\u0131n\u0131n \u00fczv\u00fc olmu\u015fam. 1981-ci ild\u0259 aspirant olmu\u015fam. Ziyad S\u0259m\u0259dzad\u0259 bizim universitetd\u0259 elmi i\u015fl\u0259r \u00fczr\u0259 prorektor i\u015fl\u0259yirdi.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; O d\u00f6vr Ma\u015fta\u011fada bayramlar\u0131n, \u0259lam\u0259tdar g\u00fcnl\u0259rin ke\u00e7irilm\u0259sini nec\u0259 xat\u0131rlay\u0131rs\u0131n\u0131z?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Atam m\u00fctl\u0259q ki, h\u0259r Qurban bayram\u0131nda qurban k\u0259sib, minimum 7 qap\u0131ya payladard\u0131. B\u0259zi ail\u0259l\u0259r\u0259 qurban apar\u0131b verirdik. Deyirdil\u0259r ki, b\u0259s biz qurban k\u0259smisik apar\u0131n ehtiyac\u0131 olanlara verin. Bu \u0259n\u0259n\u0259 bizim ail\u0259d\u0259 indi d\u0259 davam edir. Bu g\u00fcn d\u0259 biz Qurban bayram\u0131nda qurban k\u0259sib ehtiyac\u0131 olan ail\u0259l\u0259r\u0259 g\u00f6nd\u0259ririk. \u00c7\u00fcnki bu \u0259n\u0259n\u0259 babamdan, atamdan biz\u0259 miras qal\u0131b.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Do\u011fuldu\u011funuz k\u0259nd\u0259 rektor, mill\u0259t v\u0259kili kimi qay\u0131td\u0131z. Hans\u0131 hisl\u0259r ke\u00e7irdiz?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; Orta m\u0259kt\u0259bd\u0259 yax\u015f\u0131 oxumu\u015fam. D\u00fczd\u00fcr, biz\u0259 medal verm\u0259s\u0259l\u0259r d\u0259, F\u0259xri f\u0259rman vermi\u015fdil\u0259r. Bu g\u00fcn\u0259 q\u0259d\u0259r d\u0259 o F\u0259xri f\u0259rman\u0131 saxlam\u0131\u015fam. Bizim sinifd\u0259 27 u\u015faqdan 17-si inistuta daxil olmu\u015fdu. S\u00f6zs\u00fcz ki, \u00f6z oxudu\u011fum m\u0259kt\u0259b\u0259 mill\u0259t v\u0259kili qay\u0131tmaq \u00e7ox b\u00f6y\u00fck bir \u015f\u0259r\u0259f idi. M\u0259n he\u00e7 ibtidai sinif m\u00fc\u0259llim\u0259m olan R\u0259fiq\u0259 m\u00fc\u0259llim\u0259ni unutmam\u0131\u015fam. O bizim 1-ci sinifd\u0259n 10 sinif\u0259 q\u0259d\u0259r sinif r\u0259hb\u0259rimiz olub. Onunla ana-bala m\u00fcnasib\u0259ti yaranm\u0131\u015fd\u0131.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; Depuat kimi q\u0259s\u0259b\u0259niz\u0259 g\u0259ldikd\u0259n sonra hans\u0131 yenilikl\u0259r ba\u015f verdi?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; \u0130lk n\u00f6vb\u0259d\u0259 q\u0259s\u0259b\u0259d\u0259ki m\u0259kt\u0259bin t\u0259mirin\u0259 diqq\u0259t yetirdik. Park, m\u0259d\u0259niyy\u0259t saray\u0131, poliklinikam\u0131z\u0131 t\u0259mir etdirdik. Dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259ri d\u0259 h\u0259r zaman diqq\u0259td\u0259 saxlam\u0131\u015fam. Eyni zamanda 255 sayl\u0131 m\u0259kt\u0259bin yenid\u0259n t\u0259mirini h\u0259yata ke\u00e7irdik. Savalan q\u0259s\u0259b\u0259sind\u0259 yeni m\u0259kt\u0259b tikilib istifad\u0259y\u0259 verildi. Bununla yana\u015f\u0131 q\u0259s\u0259b\u0259l\u0259r \u00fc\u00e7\u00fcn su v\u0259 dig\u0259r probleml\u0259ri h\u0259ll etmi\u015fik. Onu da deyim ki, mill\u0259t v\u0259kili kimi h\u0259m Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin, h\u0259m d\u0259 c\u0259nab Prezidentin d\u00f6vr\u00fcnd\u0259 se\u00e7icil\u0259rimizl\u0259 ba\u011fl\u0131 n\u0259 m\u00fcraci\u0259t etmi\u015fik ham\u0131s\u0131 h\u0259ll edilib. Eyni zamanda Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259ri \u00fc\u00e7\u00fcn d\u00f6vl\u0259t\u0259 edil\u0259n b\u00fct\u00fcn m\u00fcraci\u0259tl\u0259r\u0259 m\u00fcsb\u0259t cavab verilib. Mill\u0259t v\u0259kili olaraq se\u00e7icil\u0259rimizin probleml\u0259rinin h\u0259lli \u00fc\u00e7\u00fcn \u0259n \u00e7ox m\u0259ktub yazanlardanam. (G\u00fcl\u00fcr) Amma bizim h\u0259r bir m\u00fcraci\u0259timiz\u0259 d\u0259rhal reaksiya verilib v\u0259 probleml\u0259r yerind\u0259c\u0259 h\u0259ll olunub. Bir d\u0259f\u0259 bizim q\u0259biristanl\u0131qlar\u0131 su ba\u015fm\u0131\u015fd\u0131 aidiyyat\u0131 nazirl\u0259r ay yar\u0131m orada g\u00f6r\u00fcl\u0259n i\u015fl\u0259r\u0259 n\u0259zar\u0259t edibl\u0259r.<\/p>\n<p><em><strong>&#8211; 70 ya\u015f\u0131n\u0131z m\u00fcnasib\u0259ti il\u0259 c\u0259nab Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n y\u00fcks\u0259k qiym\u0259t\u0259 layiq g\u00f6r\u00fclm\u00fcs\u00fcn\u00fcz. Siz\u0259 d\u00f6vl\u0259t t\u0259r\u0259find\u0259n veril\u0259n bu d\u0259y\u0259rin, diqq\u0259tin \u0259h\u0259miyy\u0259tini nec\u0259 \u015f\u0259rh ed\u0259rdiniz?<\/strong><\/em><\/p>\n<p>&#8211; F\u0259aliyy\u0259timl\u0259 ba\u011fl\u0131 ayr\u0131-ayr\u0131 t\u0259\u015fkilatlar\u0131n, Milli M\u0259clisin, dig\u0259r \u00f6lk\u0259l\u0259rin parlamentl\u0259rinin medallar\u0131, 2011-ci ild\u0259 c\u0259nab Prezident t\u0259r\u0259find\u0259n \u015e\u00f6hr\u0259t ordeni il\u0259 t\u0259ltif olunmu\u015fam. Ya\u015f\u0131m\u0131z\u0131n b\u0259lli \u00e7a\u011f\u0131nda n\u0259 q\u0259d\u0259r yax\u015f\u0131, pis, \u00e7\u0259tin g\u00fcnl\u0259r olsa da, bizim \u00fc\u00e7\u00fcn narahatedici, a\u011fr\u0131l\u0131 m\u0259s\u0259l\u0259 Qaraba\u011f m\u0259s\u0259l\u0259si idi. \u0130nsan ya\u015fla\u015fd\u0131qca torpa\u011f\u0131n\u0131n, v\u0259t\u0259ninin q\u0259drini daha \u00e7ox bilir. U\u015faql\u0131qdan v\u0259t\u0259np\u0259rv\u0259rlik ruhunda yeti\u015fdirildikd\u0259 ya\u015fla\u015fd\u0131qca insan \u00f6z torpa\u011f\u0131na daha \u00e7ox ba\u011fl\u0131 olur. El\u0259 adamlar var ki, uzaq \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 xo\u015f g\u00fcnl\u0259r g\u00f6r\u00fcr amma r\u0259hm\u0259t\u0259 getm\u0259mi\u015fd\u0259n v\u0259siyy\u0259t edir ki, m\u0259ni v\u0259t\u0259nimd\u0259 d\u0259fn ed\u0259rsiniz. \u00c7\u00fcnki do\u011fuldu\u011fumuz torpaq bizim \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fcqq\u0259dd\u0259sdir. S\u00f6zs\u00fcz ki, m\u0259n 80-ci ill\u0259rd\u0259n b\u0259ri erm\u0259nil\u0259rin Az\u0259rbaycan torpaqlar\u0131na olan iddias\u0131 il\u0259 ba\u011fl\u0131 olan hadis\u0259l\u0259ri g\u00fcnb\u0259g\u00fcn g\u00f6rm\u00fc\u015f\u0259m. Ona g\u00f6r\u0259 d\u0259 o d\u00f6vrd\u0259 olan prosesl\u0259ri unutmuram. Amma m\u0259nim he\u00e7 vaxt torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131 geri qaytara bilm\u0259y\u0259c\u0259yik kimi \u00fcmidsizliyim olmay\u0131b. 1969-cu ild\u0259 Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev siyasi hakimiyy\u0259t\u0259 g\u0259l\u0259nd\u0259 m\u0259n \u00f6z g\u00f6zl\u0259riml\u0259 g\u00f6rd\u00fcm ki, universitetl\u0259rd\u0259, inistitutlarda n\u0259 q\u0259d\u0259r m\u00fcsb\u0259t d\u0259yi\u015fiklikl\u0259r oldu. \u0130nsanlarda d\u00f6vl\u0259t\u00e7iliy\u0259 qar\u015f\u0131 m\u00fcnasib\u0259tl\u0259r bel\u0259 d\u0259yi\u015fm\u0259y\u0259 ba\u015flam\u0131\u015fd\u0131. 1982-ci ild\u0259 Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev Moskvaya getdi v\u0259 bir il sonra Bak\u0131ya g\u0259l\u0259nd\u0259 \u015f\u0259h\u0259rd\u0259 sanki h\u0259r\u0259k\u0259t dayanm\u0131\u015fd\u0131. Xatirimd\u0259dir ki, indiki Nizami kinoteatr\u0131n\u0131n yan\u0131ndan ba\u015flayaraq b\u00f6y\u00fck bir izdiham vard\u0131. Ham\u0131 onunla g\u00f6r\u00fc\u015fm\u0259y\u0259 g\u0259lmi\u015fdi. \u0130nsanlar onunla \u00e7ox s\u0259mi \u015f\u0259kild\u0259 g\u00f6r\u00fc\u015f\u00fcrd\u00fc. \u00c7\u00fcnki Az\u0259rbaycan xalq\u0131n\u0131n Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyev\u0259 olan \u00fcmidl\u0259ri, sevgisi sonsuz idi. Erm\u0259nil\u0259r d\u0259 onun hakimiyy\u0259td\u0259 oldu\u011fu d\u00f6vrd\u0259 Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 \u0259razi v\u0259 dig\u0259r m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rl\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f ed\u0259 bilmirdil\u0259r. \u00c7\u00fcnki onun irad\u0259si b\u00fct\u00fcn m\u0259s\u0259l\u0259l\u0259rin qar\u015f\u0131s\u0131n\u0131 k\u0259sirdi. Ulu \u00f6nd\u0259r siyasi hakimiyy\u0259td\u0259n ged\u0259n kimi erm\u0259nil\u0259r Az\u0259rbaycana qar\u015f\u0131 torpaq iddias\u0131 il\u0259 \u00e7\u0131x\u0131\u015f etm\u0259y\u0259 ba\u015flad\u0131lar. Az\u0259rbaycan m\u00fcst\u0259qillik \u0259ld\u0259 etdikd\u0259n sonra olan prosesl\u0259r d\u0259 h\u0259r k\u0259s\u0259 m\u0259lumdur. Bizim d\u0259 bu ya\u015f\u0131m\u0131zda \u0259n b\u00f6y\u00fck arzumuz idi ki, torpaqlar\u0131m\u0131z erm\u0259ni i\u015f\u011fal\u0131ndan azad olsun.<\/p>\n<p>Bak\u0131 k\u0259ndl\u0259rinin ham\u0131s\u0131n\u0131n, xalq\u0131m\u0131z\u0131n \u0259n b\u00f6y\u00fck ist\u0259yi torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 idi. Ulu \u00f6nd\u0259r Heyd\u0259r \u018fliyevin layiqli davam\u00e7\u0131s\u0131 c\u0259nab Prezident \u0130lham \u018fliyev Az\u0259rbaycan\u0131 daha modern bir s\u0259viyy\u0259y\u0259 \u00e7atd\u0131rmaq \u00fc\u00e7\u00fcn m\u00fch\u00fcm add\u0131mlar atd\u0131. \u018fsas h\u0259d\u0259f s\u00f6zs\u00fcz ki, g\u00fccl\u00fc Az\u0259rbaycan\u0131n olmas\u0131na nail olmaq idi. Bunun \u00fc\u00e7\u00fcn b\u00fct\u00fcn sah\u0259l\u0259r \u00fczr\u0259 inki\u015fafa nail olundu. \u00d6lk\u0259d\u0259 g\u00fccl\u00fc iqtisadiyyat\u0131n formala\u015fmas\u0131 il\u0259 ordu quruculu\u011funa da m\u00fch\u00fcm diqq\u0259t ayr\u0131ld\u0131. M\u0259n d\u0259 bu prosesl\u0259rin torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131na aparaca\u011f\u0131 g\u00fcn\u00fc s\u0259birsizlikl\u0259 g\u00f6zl\u0259yirdim. \u00c7ox \u015f\u00fck\u00fcr ki, d\u00f6vl\u0259timizin, Ali Ba\u015f Komandan\u0131n r\u0259hb\u0259rliyi il\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n tarixi torpaqlar\u0131 azad edildi. 70 illik yubileyim\u0259 el\u0259 \u0259n b\u00f6y\u00fck t\u00f6hv\u0259 \u0259razi b\u00fct\u00f6vl\u00fcy\u00fcm\u00fcz\u00fcn t\u0259min olunmas\u0131, torpaqlar\u0131m\u0131z\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 oldu. Biz bu g\u00fcn qalib d\u00f6vl\u0259tin v\u0259t\u0259nda\u015f\u0131 kimi xarici \u00f6lk\u0259l\u0259rd\u0259 ke\u00e7iril\u0259n t\u0259dbirl\u0259r\u0259 d\u0259 ba\u015f\u0131m\u0131z dik gedirik. M\u0259nim \u00fc\u00e7\u00fcn yubiley h\u0259diyy\u0259si Qaraba\u011f\u0131n azadl\u0131\u011f\u0131 idi. Bir daha c\u0259nab Prezident\u0259 m\u0259n\u0259 verdiyi y\u00fcks\u0259k d\u0259y\u0259r\u0259 g\u00f6r\u0259 d\u0259rin minn\u0259tdarl\u0131\u011f\u0131m\u0131 bildirir\u0259m.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>A\u011fsaqqallar \u015euras\u0131n\u0131n s\u0259dri, Milli M\u0259clisin deputat\u0131, professor Eldar Quliyev\u00a0Teleqraf.com-un suallar\u0131n\u0131 cavabland\u0131r\u0131b. Bu yax\u0131nlarda 70 illik yubileyi m\u00fcnasib\u0259til\u0259 Az\u0259rbaycan\u0131n ictimai-siyasi h\u0259yat\u0131nda<\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":2511,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"cybocfi_hide_featured_image":"yes"},"categories":[26],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5552"}],"collection":[{"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=5552"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/5552\/revisions"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media\/2511"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=5552"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=5552"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/agsaqqallarsurasi.az\/ru\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=5552"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}